Baglanti   Subelerimiz  
Say: 30
  Ana Sayfa    Ke Yazlar     Yazarlar     Ariv  

EDTR
DNYA
SINIFI
KRDSTAN
KLTR-SANAT
BYOGRAF
RPORTAJ
GN YAYINCILIK
POLTKA
SP


Bilgilendirme


Links

LENN EDEBIYAT/Lokman Polat
Lokman Polat

NEWROZ



 

Ez v nivs diyariy siyasetmedar

kurd Snan ftyurek Fuat Onen dikim.

herweha nivs pk hem

siyasetmedarn kurd yn sosyalst dikim.

Soreger sosyalstn beriya saln 80y Lenn ten bi aliy w yn teork, deolojk felsefk ve nas kirin. Pirtkn w yn ku oregeran xwendin hem j pirtkn pelsefk, deolojk poltk bn. L pit saln 80y me dt ku dtin ramann Lenn di derbar kultur edebiyat de gelek berfireh e. Lenn ji edebiyat gelek hez kiriye. Qmet rmet daye berhemn edeb. Bi nivskarn ku berhemn edeb afirandine re gelek bye alkar.

Lenn ji Markszm re gelek alkar kiriye, w di hla teork de serzdeyyek girng ji Markszm re kiriye. Di hla pirs pirsgirkn n civak de dtin ramann w yn taybet hene. Hinek dtinn w hj j rastiya xwe didomne. Li gel dtinn w yn rast, hinek dtinn w yn ne rast j hene. Ev nerastiya dtinn w di nav pvajoya jiyan de derkete hol. Dtinn Lenn Staln yn di derbar Kemalzm de dtinn a in. Ji bo nirxandina Kemalzm dtinn Trok hn rast in. Di derheq pirs pirsgirka netewa Kurd de j Lenn Staln di nav xemsariyek de bne. Lenn ji bo Rojhilata Navn ji bo welatn din dtinn ewt parastiye, l ji bo welat xwe dtinn gelek rast haniye zimn. Lenn di dema xwe de di derheq Rusyay de tahlln/analzn gelek rast kiriye. Li ser civaka Rusyay lkolnn lm, zanist kiriye. Pirtkn w yn bi nav Di Rusyay de Pvena Kaptalzm” , Tezn Nsan orea Oktobr” , Du Taktk” , Dewlet ore” Ampirokrtzm” berhemn giranbiha ne, analzn teork, pelsefk poltk in.

Lenin oreek kiriye w bi xwe pavatiya w orea civak kiriye. Serok orea Oktobr Lenn pit ku hate ser hukum gelek girng da kar xebata and huneriy. W pirtkn nivskarn edeb -Tolstoy, Pukn, Gork yn din- xwend li ser van berheman nivsn nirxandin di kovarn and, edeb de weand. Lenn li gel xwe her tim berhemn klaskn Rus yn chan digerand. Jina w Krupskaya dibje: Em wexta ku di Sibryay de di sirgn de bn gelek pirtkn edeb li gel me hebn. Lenn bi xwe re ten pirtkn edeb hanb. W van pirtkn edeb dixwend.” Lenn wexta ku di Pars de di sirgn de bye li wir j berhemn Vktor Hugo, yn Goethe, yn Genhard yn Henr Barbusse xwendiye. Lenn wexta ku nexwe dikeve ji jina xwe daxwaz dike ku ew j re roman bixwne. Jina w j re romann nivskarn rus, edrn romann Maksm Gork dixwne. Lenn ji xwendina helbestan j gelek hez dike.

Min beriya saln 1980y ji xwendina pirtkn Jack London gelek hez dikir. Dema pirtkn w yn n derdiketin min dikir dixwend. Hem pirtkn w yn ku bi tirk hatib vergerandin weandin, min kir xwend. Di w dem de ez sosyalst bm (niha j ez sosyalst im, l sosyalstiya min a niha ne wek ya ber ye), l ez nizanibm ku Lenn ji xwendina pirtkn Jack London hez dike. Jack London sosyalstek Amerk b. Lenn di nav nivskarn chan de her pir ji berhemn Jack London hez kiriye. Hema bibjin hem berhemn w xwendiye. Lenn du roj beriya mirina xwe dixwaze ku j re pirtka Jack London Xirsa Jiyan” bixwnin.

Li gor hinek avkaniyan Lenn li ser gelek nivskarn edeb nivs nivsiye. L i heyf e ku ev nivsn w hetan niha bi Tirk Kurd nehatiye wergerandin weandin. Lenn edebiyata Rus ya chan di nzde nas dikir. Hinek nivskarn Rus hebn li dij ore bn, hinek j ji al br baweriyn xwe yn felsefk ve paver bn, l ji bo ku wan berhemn edeb diafirandin Lenn qmet didan wan j.

Lenn li ser pirs pirsgirkn kultur edeb gelek ser xwe diandin. W di v hl de helwestn ba digirt. Lenn her tim bi edebiyat re tkiliyn organk danb. W di berhemn xwe yn felsefk de j behsa pirsa kultur kiriye li ser kultur analzn lm, zanist kiriye. Lenn kultur ji pvena civak veneqetandiye, w kultur di nav pvajoya civak de nirxandiye. Lenn kultur wek pirsa arezayiy j dinirxne. Ew arezayy pvena teknolojiy bi pvena kultur ve dihune. Wan wekhev, bi hevre hevbe dide nandan. Lenn di nivsn xwe yn li ser kultur de, li ser kultura civak gelek disekine, nirxandinn ba rast dike.

Krupskaya, Gork, Lunaarsk Clara Zetkn ahd Lenn’in ku w iqas giran daye ser pirsn kultur edeb. Li gor ku van ahdan di brannn xwe de qal kirine; Lenn ji ciwaniya xwe heta mirina xwe bi edebiyat re mijl bye. Li gor lkolnvan Tseitln, Lenn 925 meqale nivsn cuda li ser edebiyat nivsiye. Di nivsn xwe yn edeb de Lenn metoda analz, nirxandin rexnegiriy bi kar aniye. Ew dizanibye ku edebiyat bi rexnegiriya edeb pve die. Di w dem de Lenn xwestiye ku kovarek edeb ya rexnegir j b weandin. Bi rast j min gava kovara Helwest” li ser hmn rexnegir ya edeb weand ez nizanibn ku daxwazek Lenn y weha j hebye. Helbet min kovara Helwest” ji bo daxwaza Lenn yan j li ser daxwaza Lenn neweandiye. Min ji bo ku dtina edebiyat bi rexneyn edeb pve die” rast dt ji bo ku min xwest ku edebiyata Kurd pve bie min kovara Helwest” weand. Pit ku deh (10) hejmarn kovara Helwest” derketin (kovara Helwest di saln 1995 1996-an de hate weandin, niha ev kovar nawee) ez hj p hesiyam ku Lenn j li ser girngiya kovarek rexnegiriya edeb sekiniye.

Niha ro sosyalstn kurd awan ku li berhemn kurd yn klask xwed derdikevin, di dema xwe de Lenn j li berhemn Rus yn klask xwed derketye. Di w dem de hinek mirovn nihilst berhemn klask yn edebiyata Rus red kirine. L Lenn van berheman red nekiriye, wan parastiye. Lenn bi avek din li wan berhemn edeb mze kiriye. Di av w de nivskarn wan berhemn edeb nivskarn mezin bne.

Lenn ji van berhemn edeb yn klask gelek feyde dtiye. Ji jiyan tkona lehengn wan berheman gelek ders derxistiye. Lenn, Mufeti Gogol, Bazarof Turgenyev, tpn ku di rokn ehov de hene, lehengn romann Sedrn Oblomov Gonarov bi zanst nirxandiye. Lenn ji Oblomov Gonarov derdikeve r li Oblomov dema xwe rexne digire. Lenn weha dibje: Ber di jiyana Rusyan de tpek Oblomov heb. Ev mirov hem rojn xwe di nav livnan de bi kirina planan derbas dikir. Ji w dem virve gelek dem derbas bye. Rusya s (3) ore derbas kir, l hj j Oblomov hene. Lewra Oblomov bi ten xwedan erd zeviyan neb, di eyn wext de gundiyek, ne ten gundyek j, rewenbrek, hetta hetta karkerek komunstek b. Ji bo ku em dibjin Oblomov hj j dij, mirov li civnn me, li kar xebata komisyonn me binre bes e. Ew xwe dide dest. Ji bo ku ji Oblomov titek derkeve, div b tin, b pakkirin, b lerizandin b rastkirin.”

Lenn ji rokn ehov j gelek hez dikir. W hinek siyasetvanan diibandin wan kesn ku di rokn ehov de ne. Di rokek ehov de jinek heye, gelek evndarn w hene. Ew jinik j li gor her evndarek xwe tim wek w evndar difikire. Jinik li cem k be wek w difikire. Lenn v jinik mnak dide dibje: Hinek siyasetvan hene wek v jinik li gel k bin bi w re ne. Yn weha sib dikevin dawa k ne diyar e.”

Lenn her pir li ser berhemn Tolstoy Gork sekiniye. Analza berhemn wan kiriye, nivsn nirxandin weandiye. Lenn helbestvan Rus y navdar Mayakovsk j xwendiye gelek rexne l girtiye. Lenn di berhemn edeb yn Tolstoy de nakokiyn gundtiy pvajoya orea demokratk dtiye li ser berhemn w neh (9) nivs nivsiye. Lenn ji bo Tolstoy berhemn w dibje: Tolstoy neynika orea Rus ye.” Lenn li ser nakok dijberiyn gundayetiy yn ku di berhemn Tolstoy de hene disekine weha dibje: Di berhemn Tolstoy de nakok dijber berbiav e. Tolstoy ne ten xzikn tabloya jiyana Rus kiriye, w ji edebiyata chan re j berhemn dereca yekemn serfraz kiriye. Di berhemn w de hem gund, hem mraniya erd zeviyan, hem rewenbr, hem rexneya kaptalzm, hem zorbatiya hukumat hem j ret wirmendar heye.”

Lenn, Tolstoy wek nivskarek mezin dibne dixwaze ku gel berhemn w bixwnin.

Lenn di nav nivskarn hemdem xwe de her pir li ser berhemn Maksm Gork disekine. Ew him pesn Gork dide him j rexne l digre. Lenn heyraniya xwe ya ji bo hunermendiya Gork tne zimn. Lenn di sala 1901an de di rojnameya skra’y de nivsek balk li ser berhemn Gork dinivse. Lenn di nivsa xwe de gelek pesn Gork dide. Di w dem de Maksm Gork di partiya Lenn de neb. Gork w dem “Otzovst” b. Yan di hla siyas de dtinn w yn Lenn ji hev cuda b. Lenn ji bo romana Maksm Gork “Dayik” ku di w dem de nivsb j dibje: “Ev tam pirtka royn e.”

Lenn di gelek nivsn xwe de li ser anda netew j sekiniye pirsa anda netew nirxandiye. Ew dibje: “Di nav her anda -kultura- netew de kultura demokratk civak j heye. Lewra di nav her netewey de yn kedxwar, mjok, xwnmj yn kedkar belengaz hene. Di jiyana kedkaran de nuveyn kultura demokratk civak heye.” Lenn dixwest ku li chan humanst kultura mirovahiy pk b.

 


Print
Sosyalist Mezopotamya© 2006